donderdag 24 april 2014

Herdenken

In de week voorafgaand aan 4 mei geef ik een aantal wandelingen door Amsterdam met als thema Sporen van de Oorlog. Op locatie vertel ik persoonlijke verhalen van bezetting, vervolging en verzet.

Onderzoek

Dit project is er niet zomaar gekomen. Er zijn maanden van voorbereiding en onderzoek aan vooraf gegaan. Ik heb boeken doorgespit, archiefdocumenten ingezien en veel persoonlijke verhalen gelezen. En dat was zwaar, soms zelfs heel zwaar. En niet vanwege het onderzoek, want dat ben ik wel gewend. Het was mentaal zwaar, omdat het grootste gedeelte van de verhalen dramatisch afloopt... heel erg dramatisch. De families die uit elkaar gescheurd werden op de meest wrede manier. De kinderen die nooit de kans hebben gehad om op te groeien. Gewone mensen die verschrikkelijke dingen meemaken. Dat zijn de verhalen die je tegenkomt... En dat grijpt me verschrikkelijk aan, iedere keer weer.


Ongrijpbaar

Waarom doe ik het dan? Waarom doe ik iets wat mij confronteert met zoveel leed? Waarom onderzoek ik iets waar ik helemaal van slag van raak? Het antwoord is simpel... ik moet wel! Ik heb vanuit mezelf geen keus. Voor zolang ik mij kan herinneren ben ik gefascineerd geweest door de oorlog. Alsof iets ongrijpbaars mij daar naar toe trok. Ik wilde er alles van weten... keek programma´s en las boeken erover, zo klein als ik was. Ergens in mijn achterhoofd dacht ik als ik maar genoeg informatie in me op zou nemen, ik op een gegeven moment beter kon begrijpen hoe zoiets heeft plaats kunnen vinden. Vele jaren van onderzoek later begrijp ik de processen erachter wel, maar het gevoel nog steeds niet... hoe kan zoiets nou gebeuren?


Herdenken

Daarom vind ik herdenken ook zo belangrijk. Het is goed om eens stil te staan dat vrijheden niet vanzelfsprekend zijn en om hen te eren die deze vrijheden niet hadden of daarvoor gevochten hebben. En dan zou je kunnen zeggen... het is 70 jaar geleden, moeten we daar niet eens mee ophouden? Natuurlijk zeg ik dan nee! de thema´s zijn nog zo actueel, er kan nog zoveel van geleerd worden en er zijn nog zoveel verhalen die verteld moeten worden. Een bekend gezegde is: je bent pas echt dood als er niemand meer over je praat. Misschien is dat het... ik probeer de herinnering levend te houden.



Meer informatie over de wandelingen Sporen van de Oorlog staat op www.verhalenschat.nl

donderdag 10 april 2014

Ouderenwijsheid

Al jaren doe ik om de week op dinsdagmiddag vrijwilligerswerk met ouderen. Ooit eens begonnen als onderdeel van een opleiding hulpverlening, maar nooit meer weggegaan.

Voorlezen

Officieel lees ik voor aan (licht) dementerende ouderen. Maar we doen veel meer... door middel van verhalen van en over vroeger halen we herinneringen op en proberen op die manier het geheugen van de mensen te prikkelen. Reminiscentie heet dat met een duur woord. Het is dus eigenlijk helemaal niet de bedoeling dat ik alleen maar aan het praten ben, alhoewel ze graag naar mij luisteren. Het is de bedoeling dat ik hen uitdaag om te praten, ik geef alleen een voorzetje.

Wendingen

En dat praten doen ze maar al te graag. Over van alles. De gesprekken nemen vaak de meest bijzondere wendingen. meestal bedenken wij, de activiteitenbegeleidster en ik, vooraf een soort thema zoals school, buitenspelen of werk. En meestal eindigen de gesprekken heel ergens anders. De mensen vertellen wat ze kwijt willen, waar zij op dat moment behoefte aan hebben. natuurlijk laten we dat zo, we zijn er voor hen. Stiekem vind ik dat allermooiste wat er is. Laat de mensen hun verhalen maar vertellen. En ik vind het een eer om daarbij te mogen zijn en die verhalen te mogen aanhoren.

Wijsheden

En wat blijkt... ik steek er nog dingen van op ook! Oudere mensen hebben een hele andere kijk op het leven. Rustiger, ze hebben alles al meegemaakt en hoeven niet zo nodig van alles meer, ze hebben geen haast meer. Lesje in relaxed leven. En soms worden er regelrechte levenswijsheden over tafel gegooid. Een van mijn favorieten hoorde ik van de week... Elke keer dat je jarig bent, moet je dank je wel zeggen, want elk jaar dat je krijgt is een cadeautje. De tranen stonden in mijn ogen, want het is zo waar. Mensen van mijn leeftijd staan daar niet zo vaak bij stil, maar deze mensen wel en zij kunnen het weten.

Ik kan alleen maar zeggen... laat je eens verbazen door de grote wijsheid die verborgen zit in deze mensen. En hou hun verhalen in leven!



dinsdag 8 april 2014

Geschiedenis tastbaar

Geschiedenis heeft van jongs af aan mijn interesse gehad. Als mijn ouders vroegen wat ik wilde doen, dan wilde ik naar het museum. Het Rijks of het Amsterdam Historisch (zo heette dat toen nog)


Er bovenop

En het liefst liep ik dan met mijn neus er letterlijk bovenop of tegenaan. Zo dicht mogelijk tegen de rand van het glas, dat het lijkt alsof het glas verdwijnt. Beroemd in onze familie is ook de episode dat ik als 7 of 8 jarige bijna het Paleis op de Dam uitgezet ben, omdat ik perse een fluwelen stoeltje aan wilde raken. Het zag er zo mooi uit dat ik het gewoon moest voelen. natuurlijk geen enkele aanstoot nemen aan het touw dat er omheen gespannen was. Voor dat mijn moeder en de suppoost het in de gaten hadden, had ik het al gedaan. Heel snel mijn kleine handje tegen het fluweel aan. Tot ik tot mijn grote schrik opeens de suppoost achter mij hoorde schreeuwen. Mijn moeder kon niet boos worden, omdat ze het veel te grappig vond. Maar we zijn wel maar snel doorgelopen.


Aanraken

Dit was absoluut niet het enige incident. Ik had in het Rijksmuseum al een keer in een antiek bed willen gaan liggen. Toen hebben ze me tegen gehouden.  En ik wist heus wel dat het niet mocht. Ik heb vroeger netjes geleerd dat je kijkt met je oogjes en niet met je handjes. En dat gaat goed... tenzij ik iets zie waar de geschiedenis van af druipt. dan wordt de drang te groot en moet ik het gewoon proberen aan te raken. En dan kan ik nu ook wel nog een openbaring doen. Ik ben nu 29 en ik heb het nog steeds. Afgelopen september stond ik nog met mijn gezicht tegen een goed beveiligd glas aan om zo dicht mogelijk het Tolprivilege te kunnen zien. En als ik een deur tegenkom naar een hofje, moet ik gewoon kijken of het open kan.


Tastbare geschiedenis

Gelukkig heb ik van mijn lichte obsessie mijn werk weten te maken. Daarbij weet ik hoe belangrijk het is om de geschiedenis aan te kunnen raken. Bij het huis staan waar je voorouders hebben gewoond. kunnen zien wat zij hebben kunnen zien. Zo stond ik laatst bij een voorouder-huis in een klein straatje in de Jordaan. de huizen waren nog redelijk hetzelfde en het uitzicht op de Westertoren, die hoog en dreigend boven het straatje uittorent, is zelfs helemaal niks veranderd. Je denkt de fietsen en auto's weg en poef je verplaatst je in een keer in een familie die 120 jaar geleden leefde.

Misschien is dat ook wel de kracht van geschiedenis tastbaar maken, je letterlijk kunnen verplaatsen in iemand van vroeger. Zien wat zij zien, voelen wat zij voelen. En dat gevoel delen... 


maandag 31 maart 2014

Kunst van het niets doen

Het zal niemand, zeker de mensen die mij goed kennen, verbazen... ik ben een planner. Dat durf ik eerlijk toe te geven. Ik vind plannen heerlijk! 

Overzicht

Plannen geeft overzicht en rust in het soms chaotische leven en hoofd van Angelique. Het voelt als orde scheppen in de chaos. Helderheid en overzicht. Want is mijn agenda al redelijk vol, mijn hoofd loopt soms helemaal over. Dat gaat continu door. Gedachten, ideeën, hersenspinsels noem maar op. Goed een blik op de planner en het wordt weer redelijk rustig.

Niets doen

Maar soms lukt het mij wel om heel even rustig aan te doen. Even een uurtje  niks, even geen planning, even geen constante gedachtestroom, gewoon even genoeg aan mezelf. dan ga ik even lekker een uurtje in bad zitten of even naar buiten in het zonnetje zitten. En daar kan ik zo van genieten. Maar precies op dat moment.... Krijg ik net een onverwacht telefoontje met een aanbod wat ik niet kan en wil weigeren. Of krijg ik een geniale inval...

Haren wassen

Zo ook een paar weken geleden... na een drukke werkweek met veel afspraken, had ik een uurtje voor mijzelf (ingepland natuurlijk :)) Bad vol laten lopen, zooitje schuim erin, kaarsjes aan... heerlijk! Geen geluid aan en ook het geluid in mijn hoofd ging even uit... even maar. Want daar in alle stilte kreeg ik een geniale inval over hoe ik een plan aan moest pakken wat ik al heel lang wilde doen. Dan hou ik het ook niet meer en moet er meteen wat mee gedaan worden. Ik gunde mij nog net de tijd om netjes mijn haren te wassen, sprong een paar minuten later uit bad en begon nog na druipend mijn plan uit te werken.

Ik kan het iedereen aanraden... zeker met een druk hoofd als het mijne. Doe eens een keer lekker helemaal niets! En dan opeens valt alles op zijn plek. Gebeurt dat niet? Dan ben je in ieder geval lekker uitgebreid in bad geweest :)


donderdag 27 maart 2014

Belang(rijke) Geschiedenis

Vandaag heb ik mij een beetje verdiept in het verhaal van Kenau. Mooi verhaal hoor, ze versloeg met haar leger de Spanjaarden door ze bijna letterlijk over de stadsmuur van Haarlem te gooien. En heel belangrijk ook natuurlijk. Hoe anders was de geschiedenis namelijk verlopen als Kenau niet gedaan had wat ze wel gedaan heeft?

Groots en meeslepend

En dat is vaak wat er gebeurt... De acties van mensen veranderen de loop van de geschiedenis. En dan nog het liefst bij grote gebeurtenissen. De verhalen zijn groots en meeslepend, de daden heldhaftig... standbeelden worden opgericht en straten worden vernoemd. En terecht! Die mensen hebben zich ingezet voor ons land, onze vrijheid en onze rechten. Kenau, Aletta en alle anderen... Hun daden hebben ervoor gezorgd dat wij nu het leven kunnen leiden zoals wij dat willen. En het is goed om daarbij stil te staan.

Persoonlijke geschiedenis

Maar.... ik ben ervan overtuigd dat geschiedenis helemaal niet altijd groots en meeslepend moet zijn om een impact te hebben.  Tijdens mijn werk realiseer ik mij meer dan ooit hoe belangrijk de persoonlijke geschiedenis is. Neem nou de verhalen over mijn grootouders. Mijn ene grootmoeder ging tijdens de hongerwinter lopend (!) op voedseltocht van Amsterdam naar Friesland. Daar ontmoette zij mijn grootvader. Mijn andere grootvader vluchtte als jong jongetje na de bombardementen op Arnhem naar Amsterdam en... ontmoette daar een paar jaar later mijn grootmoeder. De loop van de geschiedenis beïnvloedde hun persoonlijke geschiedenis. En daarmee de mijne...

Belangrijk

Als de oorlog mijn grootouders niet op de vlucht gejaagd had, hadden ze hun latere partners nooit ontmoet. Dan waren mijn ouders nooit geboren en had ik hier zeker niet gezeten om deze blog te schrijven. Mijn grootouders hebben geen enkele grote en meeslepende rol gespeeld in de geschiedenis. Zij waren een onderdeel. Maar  wel een heel belangrijk onderdeel. En voor mij een net zo belangrijk onderdeel als mijn bovengenoemde heldinnen. Zonder de ene groep had ik nooit kunnen doen wat ik nu doe en zonder de anderen was ik hier niet eens geweest. En daarom is geschiedenis belangrijk :)

vrijdag 21 maart 2014

Langs oude huisjes

Langs oude huisjes... dat is eigenlijk wat ik doe tijdens mijn werk... of het nou onderzoek is of een rondleiding. Maar soms is een die oude huisjes van mij, dat wil zeggen van mijn voorouders. Het is zo mooi om voor een eeuwenoud huis te staan en je in te beelden hoe de mensen daar leefden. Dat gevoel wilde ik delen....


Voorpret

Het mooiste aan dit onderzoek is dat ik als eerste weet wat er gaat gebeuren. Ik krijg de locaties onder ogen. ik zie als eerste de oude foto's die iets vertellen over de woonomstandigheden. En in gedachten zie ik al de reacties voor me. Het voelt alsof je een cadeautje voor iemand inpakt, waar van je vanaf het begin weet dat ze het fantastisch gaan vinden. En ik mag erbij zijn als ze het open maken.


Tastbaar

en de mensen die tot nu toe met mij mee gegaan zijn, waren enthousiast en ontroerd tegelijk. Er is niks mooiers dan mensen tastbare resultaten te geven van hun verleden. Als ze oog in oog staan met een huisje van voorouders en zij aangeven dat dit plek voor hen nooit meer hetzelfde zou zijn. Op dat moment heb ik hun kijk op de wereld veranderd. een plek heeft betekenis gekregen en zij voelen zich verbonden met hun plek in de geschiedenis. Dat moment... daar doe ik het voor!


Hier-woonden-zij tour

Ik heb dit omgezet in de hier-woonden-zij tour. Mensen kunnen bij mij een aanvraag doen voor stamboomonderzoek. En ik verdiep mij dan in de locaties in Amsterdam. En vooral de verhalen erachter. Hoe was het om in 1880 in de Jordaan te wonen? Of in een afgekeurde woning?  En dan komt het allermooiste... met al deze informatie stippel ik een route uit en dan gaan we! Op jacht naar oude huisjes om geschiedenis tot leven te brengen. Tastbaarder dan een huis wordt het niet...


woensdag 19 maart 2014

Kiesrecht

Het is stemdag! Vandaag mogen wij allemaal weer stemmen... Jaja mogen, want er was een tijd dat het dus niet mocht


Aletta

Aletta.. Aletta Jacobs zou geen introductie behoeven, maar vooruit daar gaan we. zij was de eerste vrouw in Nederland die succesvol een universitaire studie afrondde en de eerste vrouwelijke arts. In haar baan als huisarts deed zij gratis spreekuren en gaf informatie over voorbehoedsmiddelen. Op een mooie dag stapte Aletta het districtskantoor binnen om zich te laten registreren voor de verkiezingen. zij voldeed immers aan de inkomensgrens, die toen nog gold voor kiezers. Nog nooit was er een vrouw binnen gekomen die dat recht opeiste en daarom waren er ook geen regels tegen. Die zijn toen even heel snel ingevoerd. Aletta mocht niet stemmen, omdat zij een vrouw was. Hierdoor zou zij met een flink aantal andere vrouwen ruim 30 jaar gaan strijden voor het vrouwenkiesrecht. In 1919 mochten vrouwen voor het allereerst in de geschiedenis stemmen. Dat is pas 95 jaar geleden...


Stemrecht

Aletta en haar mede-strijdsters hadden gewonnen. Er was nog een lange weg te gaan en er was nog een heleboel om voor te strijden. maar het Algemeen Kiesrecht was er door heen. Dit betekende niet alleen goed nieuws voor de vrouwen. Ook de minimum-inkomensgrens werd opgeheven, zodat (bijna) iedereen stemrecht kreeg.  Door middel van verkiezingen kunnen wij invloed uit oefenen op de politiek. Mensen gaan vaak niet stemmen, omdat ze denken dat het toch niets uit maakt. Dan wil ik alleen maar zeggen.. stel dat Aletta Jacobs ook thuis was gebleven? Dan was er niks bereikt.
Het Stemrecht is een recht waar mensen voor gestreden en gevochten hebben. Betuig vandaag je dank aan hen en ga stemmen! Maakt niet uit waarop. Verschillen zijn juist iets om trots op te zijn, dat is wat Nederland groot maakt. Maar.. ga stemmen!!!

O ja, en stem op een vrouw...